Voor of tegen de sleepwet?

Woensdag 21 maart kunnen we als kiezer voor de laatste keer in een Raadgevend Referendum een oordeel geven over een wezenlijk onderwerp: de sleepwet.

Daarna wordt dit instrument waarmee kiezers rechtstreekse invloed op de democratie kunnen uitoefenen bijgezet in het museum. D66 Minister Kajsa Ollongren (binnenlandse zaken) motiveerde de afschaffing als volgt: veel politieke kwesties zijn voor de gemiddelde Nederlander te ingewikkeld om er in een referendum een oordeel over te kunnen geven.

Politici weten het ook niet

Objectief gezien heeft mevrouw Ollongren gelijk. Veel dossiers zijn zo ingewikkeld, dat je er de reikwijdte nauwelijks van kunt beoordelen. Dat geldt trouwens ook voor politici zelf. Ik heb rond het Oekraïne-referendum nogal wat analyses gelezen over dit verdrag en daarbij viel op dat veel politici erover beslisten zonder de tekst gelezen te hebben. Ze vonden het kennelijk verantwoord op hun gevoel te stemmen, een recht dat D66 de kiezers ontzegt. Ander opmerkelijk punt: op een enkele uitzondering na vond geen politieke partij het de moeite om de kiezer te informeren en voor zich te winnen.

Veiligheid of vrijheid?

Ik zit zelf ook met die sleepwet. Natuurlijk is ‘s lands veiligheid een hoog goed. Maar in hoeverre mag het waarborgen daarvan de persoonlijke vrijheid bedreigen? Maak je niet ongerust, zeggen de voorstanders. Er zijn voldoende garanties tegen misbruik. Die waarborgen staan niet in de wet verankerd. Je vindt ze in de toelichting daar omheen en die toelichting is in belangrijke mate verbonden met de betrouwbaarheid van onze huidige overheid.

Zucht naar macht

In 2014 sprak ik hierover met Alex Brenninkmeijer, toen scheidend Ombudsman. Hij zag in het zoeken naar steeds meer bevoegdheden een teken van onmacht: “Politiek en bestuur roepen instrumenten in het leven om te laten zien hoe krachtdadig men is”. Door een “afschrikwekkende” werkelijkheid te schilderen wordt het klimaat rijp gemaakt voor vergaande maatregelen, waardoor de traditionele macht in tact blijft. “Maar voor een deel zijn het ficties”, zegt Brenninkmeijer.

Wat zijn beloftes waard?

Er zijn genoeg redenen om je af te vragen hoe betrouwbaar de overheid eigenlijk is. We hebben een premier die een reputatie heeft in het niet nakomen van beloftes en wiens woorden krachtiger zijn dan zijn daden. Hij maakt deel uit van een partij die de ranking aanvoert van politici, die zich schuldig maken aan integriteitsschendingen. Recent kwamen berichten naar buiten dat ambtenaren onderzoeken op tal van terreinen mede inkleuren naar eigen inzicht. Op basis van die gestuurde “onafhankelijke” onderzoeken vindt vervolgens weer politieke besluitvorming plaats. Is dat betrouwbaar?

Als je er iets van weet klopt het nooit

Heeft de huidige generatie politici daar voldoende greep op? De dossiers zijn tegenwoordig zo ingewikkeld, dat ze nauwelijks te doorgronden zijn. Niet door de gewone kiezer, maar ook niet door de gemiddelde politicus. Ze nemen dus beslissingen, waarvan ze de consequenties niet kunnen overzien. Er zijn een paar dossiers waar ik wat meer dan gemiddeld van weet en bij die dossiers is het teleurstellend te zien hoe er beslist wordt op basis van onvolkomen argumentatie, gebrek aan kennis of gewoon wishful thinking. Politici ontzeggen burgers het recht dat ze zelf wel claimen: beslissen op basis van gut feeling. Niet altijd overigens is gevoel een slechte raadgever. Als iets te mooi is om waar te zijn (of te lelijk), dan is dat vaak ook zo.

Zou ik meedoen?

Onlangs werden 23.000 mannen opgeroepen om DNA in te leveren in de hoop dat zo de moordenaar van Nicky Verstappen alsnog gevonden zal worden. Ik vroeg me af of ik daaraan mee zou doen. Misschien “ja” vanuit een groot verlangen om de familie te helpen. Mogelijk “nee” omdat ik niet op voorhand vertrouw op geruststellende toezeggingen van de overheid. Geen zorgen, zeggen de onderzoekers ter geruststelling. DNA wordt na het onderzoek vernietigd, maar De Volkskrant beschrijft dit weekend in een analyse over de werkwijze van de AIVD hoe belangrijk onderzoeksmateriaal dat vernietigd had moeten worden toch per ongeluk bewaard bleef.

Niets te verbergen

Ik heb niets te verbergen, zult u zeggen, dus laat die sleepwet maar komen. Dat dacht Transavia-piloot Julio Poch ook, toen hij zich na zijn laatste vlucht op de luchthaven van Valencia gewillig liet wegvoeren door de Guardia Cevil; niets te verbergen. Hij zat daarna 8 jaar in een Argentijnse gevangenis voor iets wat hij volgens de rechters niet heeft gedaan, ten onrechte verdacht van betrokkenheid bij de ‘dodenvluchten’, die tijdens de Argentijnse militaire dictatuur werden uitgevoerd om politieke tegenstanders uit de weg te ruimen. Slachtoffer van een klein sleepwetje, voortgetrokken door een paar van zijn collega’s met –naar het zich laat aanzien- een dubieuze en moeilijk te rechtvaardigen rol van de Nederlandse overheid. Het kan in principe iedereen overkomen. Het zit hem dus niet in bevoegdheden en systemen, het zit hem vooral in de manier hoe er door de autoriteiten mee wordt omgesprongen. Cruciaal is dus de vraag: aan welke kant staat de overheid? Vraag het Julio Poch.

Das Leben der Anderen

Bij toeval liep ik gisteravond op Netflix aan tegen de film “Das Leben der Anderen”. Die speelt zich af in de DDR van voor Die Wende en laat indringend zien hoever de geheime dienst in de huid van burgers kan kruipen. In dit geval in die van de schrijver Georg Dreyman, die 24 uur per dag door de Stasi werd afgeluisterd.

“We wisten alles van je”, zegt een Stasi-officier, nadat de Berlijnse Muur was gevallen, “zelfs dat je in bed niet presteerde”. Natuurlijk niet te vergelijken met onze situatie. Maar het gebeurde nog niet zolang geleden aan het begin van de 80-er jaren, op een steenworp afstand van Nederland en het was geen fantasie maar realiteit.

Als je met vergaande bevoegdheden voorsorteert naar een ongewisse toekomst, komt het er dus nogal op aan hoe je voorsorteert….

TON VERLIND

foto: Netflix

2 reacties op “Voor of tegen de sleepwet?
  1. Jouw blog stemt tot nadenken Ton.

  2. Wilma Schrover schreef:

    Eenieder die de overheid ooit zelf als tegenstander heeft gehad of van nabij heeft gezien, zal je analyse delen. Ik ook.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.