Tijdperk van massamedia is voorbij

“Het tijdperk van de massamedia komt tot een einde”, zo concludeert Volkskrant-columnist H.J. Schoo in een artikel in De Volkskrant van 13 december. Daarmee levert hij een waardevolle bijdrage aan de discussie over de toekomst van de publieke omroep, want het is inderdaad de kern van de zaak. De neergang is niet te stuiten door te populariseren, maar vraagt om een fundamentele beschouwing. Media ontwikkelen zich van massamedia tot informatiebronnen voor kleinere doelgroepen, die graag op maat bediend willen worden. De digitale revolutie brengt die ontwikkeling in een stroomversnelling. Het duurt niet zo lang meer (en deels kan het nu al), dat informatieconsumenten hun aanbod gepersonifieerd krijgen aangeboden. Er komt een pallet aan themakanalen met voor elk wat wils. En “massa” zal nog bij uitzondering gecreéerd kunnen worden op een paar general interestzenders die het moeten hebben van bijzondere evenementen en verder vooral functioneren als etalage van waaruit kijkers en luisteraars naar meer specifiek aanbod in de digitale wereld worden geleid.

Van globaal naar lokaal

regionaalTegenover globaal komt meer en meer regionaal, lokaal en persoonlijk te staan. Daar liggen de nieuwe kansen. Als je vanuit dit perspectief kijkt naar de hervormingen die de Raad van Bestuur rond de publieke omroep voorstelt (een populair net, een verdiepend net en een innovatief jongerennet), dan is het een oplossing bij de problemen van gisteren. Het zou echt vernieuwend zijn als politiek en omroeptop de werkelijkheid van een gefragmenteerde mediawereld onder ogen zouden zien en de inrichting van de publieke omroep daarop zouden afstemmen. Dan zien we wel welke rol daarin is weggelegd voor de huidige bespelers, als ze maar een faire kansen krijgen hun bestaansrecht te bewijzen.

Neergang is overal

usstationsEen paar citaten uit de analyse van Schoo. De neergang van de publieke omroep van eenmarktaandeel van pakweg 80% in een wereld zonder concurrentie naar 30% in een wereld vol concurrentie is niet uniek voor Nederland. Het is een ontwikkeling die zich elders in Europa net zo goed voltrekt. Ook in Amerika verliest de omroep terrein. Datzelfde geldt trouwens voor de gedrukte media, die evenzeer in een neerwaartse spiraal zitten. Het lucht op van Schoo te horen dat het probleem iets ingewikkelder is dan ìomroepen die niet willen samenwerken of in te dure gebouwen zittenî.

Verjonging lost niets op

Over de neergang van de geschreven media zegt Schoo: “De neergang komt ten dele doordat kranten verkeerde dingen doen door de druk waaronder ze staan. Ze vernieuwen met onvaste hand en streven geforceerd naar verjonging. Maar Amerikaanse kranten die tegen de klippen op in kwaliteit en personeel investeren verliezen evengoed lezers”. Schoo heeft er in eerdere publicaties blijk van gegeven niet veel compassie te hebben met denominatieve media. Maar nu gaat hij wel erg snel voorbij aan de (betrekkelijke) successen van Trouw, het weekblad Happinez en Nederland 1. Een krant, een weekblad en een televisiezender die opereren vanuit een visie en een grote betrokkenheid met een nader gedefinieerde doelgroep en het naar verhouding goed doen. Kiezen loont!

Samenleving in verwarring

De ontketening van de oude levensbeschouwelijke stromingen heeft een onoverzichtelijk mozaïek van deelpubliekjes opgeleverd. “Tallozen gebruiken de nieuwe vrijheid om helemaal geen kranten meer te lezen of zelfs maar naar het nieuws te kijken of luisteren”. De consequenties van de “ontketening” en “ontbundeling” van het publiek en “balkanisering” van de openbaarheid zijn immens”, aldus Schoo. “Nog maar net bereikte schaalvoordelen dreigen door de overgang van broadcasting naar narrowcasting teloor te gaan en veranderen de economie van het mediabedrijf ingrijpend”. Ik voeg er op persoonlijke titel aan toe, dat ik deze ontwikkeling niet zie als een bedreiging maar als een kans, afhankelijk van het vermogen van organisaties om mee te bewegen met de dynamiek van de samenleving.

Onvoldoende pluriform

Schoo noemt de publieke omroep ìin naam pluriformî, maar in werkelijkheid heerst naar zijn mening ìhet conformisme van de journalistieke professie. “De oude bijna-monopolisten, die voormalige cipiers van het “gevangen gehoor”, reageren verongelijkt op de nieuwe verhoudingen. Aan hun fraaie spullen – kranten, programma’s – mankeert eigenlijk niets, het probleem zijn de onbenullige kijkers, luisteraars en lezers die er ten onrechte niet naar talen”.

Met zo’n veralgemenisering kan ik niet zo goed uit de voeten. Veel programma’s op de publieke omroep zijn een klaterend succes, zowel in kwantiteit als kwaliteit en impact. Zelfs de slechtst bekeken doelgroepprogrammaís bereiken een veelvoud van de gemiddelde landelijke krant. Waarom dan toch zoín algemeen negatief oordeel?

Molière, aldus Schoo, wist al dat succes een teken van kwaliteit is, wat niet inhoudt dat wat succesvol is altijd kwaliteit heeft.

Betere analyse gevraagd

analyseDe Tweede Kamer heeft deze week moties aangenomen, waarin de Raad van Bestuur wordt aangemoedigd nog eens wat nauwkeuriger te kijken naar de oplossingen, die worden voorgesteld om de neergang van de publieke omroep te stoppen. Als Harm Bruins Slot dat advies serieus neemt zou dat winst zijn in de huidige discussie, die van generalisaties en† vooroordelen aan elkaar hangt, daarmee wolken van depressiviteit over Hilversum jaagt waardoor de kern van het probleem aan het oog wordt onttrokken en er gekozen wordt voor oplossingen waarvan al snel weer zal blijken dat ze evenmin toekomstbestendig zijn.

 

Ton Verlind

6 reacties op “Tijdperk van massamedia is voorbij
  1. Harry van Seumeren schreef:

    Langebent

    Dag Ton, Over veel zaken in het ondermaanse verbaas ik me niet meer, maar jullie uitzending over Ad Langebent deed me toch overpeinzen: wie en wat moest nog eens genoegdoening halen over iemand die al weer acht jaar dood is. Ik was niet gekwetst over het beeld dat jullie schetsten van mijn vriend Ad, maar met de NRC-resencent vroeg ik me af – wat heeft dit voor zin? Een ex-medewerker, die niets kan terugzeggen, wordt getypeerd als iemand die als kind is misbruikt (zonder enige bewijsvoering overigens) en vervolgens geen succes had bij de vrouwtjes. Is dat alles dat jullie te melden hebben?

    Harry van Seumeren

  2. Willem Hovers schreef:

    Steun

    Voor alle programma’s, betreft alle omroepen, ook de radio nachtprogramma’s mmag de verdere uitholling niet nog verder doorgang vinden. Ik denk dat ik da zelf omroepje ga spelen zoals cd, dvd, internettelevisie en radio. Ik hoop echt dat het geen doorgang zal vinden. DUS IK STEUN AL JULLIE AKTIES. VEEL STERKTE GROETEN WILLEM HOVERS

    Willem Hovers

  3. Diny schreef:

    Sterkte

    Ik ben van mening dat de publieke omroepen moeten blijven en zeker geen concessies moeten doen aan programma’s van bedenkelijk niveau teneinde te kunnen scoren met hoge kijkcijfers. Ik ben er van overtuigd dat uiteindelijk alleen kwaliteit boven zal komen drijven. Het is van de zotte dat alles voor commercie en kijkcijfers moet wijken. Wij kennen in ons land -zeker in verhouding- (te) veel commerciÎle zenders, die in hun scoringsdrift voor commercie/kijkcijfers het ‘niveau’ wat naar de achtergrond schuiven. Ik wens u veel sterkte in uw strijd en waar nodig mobiliseer uw leden

    Diny

  4. Robbert Zoon schreef:

    Informatiebron voor \’kleine\’ doelgroep

    Ja, ik zie de ontwikkeling dat het tijdper van de massamedia voorbij gaat met belangstelling tegemoet. Ik ben zelf ook net een nieuwe informatiebron gestart voor een kleine doelgroep. Namelijk een website voor zinvol nieuws en informatie. Het blijkt echter dat de groep mensen die hier interesse in heeft, helemaal niet zo klein is. Integendeel!!! Kijk maar eens op http://www.zinfo.web-log.nl

    Robbert Zoon

  5. Cor Wijtvliet schreef:

    Massamedia

    Ik deel de analyse van Schoo en ook Ton Verlind. Doelgroepen TV is de TV van morgen. Ook de publieke omroep zal hier aan moeten geloven. Maar eigenlijk zouden de Publike Omroepen van deze veranderingen moeten smullen. Ze zouden kunnen terugkeren naar hun kerntaak: het bedienen van hun achterban. In geval van de KRO zou dat betekenen het versterken van de katholieke signatuur. In dit land weet zelfs de doorsnee kiatholiek niet meer wat katholicisme zelfs maar ongeveer inhoudt. Er is dus veel werk te doen! Succes

    Cor Wijtvliet

  6. L.H.A. Becht schreef:

    Publieke omroepen

    Kenmerkend in de discussies is de mening dat er vooral een publieke omroep moet blijven, zonder dat er aan de kijkers wordt gedacht. Een enkeling en wat belanghebbenden gaan op de barricaden, terwijl het om kijkers en om geld gaat. Veel kijkers, dan hebben die er ook geld voor over. Menige publieke omroep teert al jaren op overheidsgelden en heeft een enorm eigen bezit opgebouwd. Grote gebouwen en veel personeel hebben de organisaties gemaakt tot wat ze nu zijn: grote, logge en bureaucratische instituties. Laat dat los. Activeer de echte leden en maakt zelf programma’s, waar de politiek niet omheen kan. Ga desnoods commercieel, want daarmee is op zich niets mis.

    L.H.A. Becht MBA

Geef een reactie