Steun

Naast voetbal is er geen onderwerp, dat de gemoederen zo in beweging brengt als de publieke omroep. In mijn recente weblog betoogde ik, dat het organisatiemodel van de publieke omroep niet als “achterhaalde verzuiling” moet worden afgedaan, maar dat het een vorm is van burgerinitiatief die juist steun verdient. Op meer plekken in de samenleving zouden burgers -al dan niet met publieke middelen- in de gelegenheid gesteld moeten worden zelf maatschappelijke taken te vervullen, in plaats van de overheid of de commercie. De kwaliteit van dienstverlening zal toenemen als die niet onderhevig is aan politieke besluitvorming of dient ter contentering van aandeelhouders. Hoeveel kritiek er ook is op dit publieke bestel: het laat zien, dat je binnen een verenigingsstructuur met professionele bedrijven tot kwalitatief uitstekende resultaten kunt komen. Maar ook commercieel gezien is de cooperatiegedachte (de derde weg) bepaald niet dood: de Cooperatieve Rabobank kwam als meest stabiele financiele instelling uit de kredietcrisis.

In de discussie loopt alles door elkaar

Het gesprek over het publieke bestel is ingewikkeld, omdat discussies over de distributie, de maatschappelijke taak, de organisatievorm en de financiering dwars door elkaar lopen. Mijn vorige weblog ging vooral over de organisatievorm: laat de verantwoordelijkheid voor de publieke omroep vooral bij burgers en niet bij politiek of commercie. Ik kreeg ongewoon veel reacties. De belangrijkste ervan vat ik hierbij nog eens samen:

Burgerinitiatief heeft de toekomst

Het is opvallend, dat er voor de “derde weg” (citizens society) behoorlijk wat steun bestaat. Het is een goede manier om de burgerbetrokkenheid te organiseren. Concepting-strateeg Hans Vervoorn liet weten een groot geloof te hechten aan organisaties die graag een “social movement” willen zijn: burgers laten weten wat ze van een bedrijf of instantie verwachten en de betreffende organisatie stelt daar zijn beleid op af. De KRO was –zo schrijft hij- de eerste omroeporganisatie, die zich volgens dit principe opstelde en kwam er mee aan de top.

Sloop van het bestel gaat gewoon door

Ook Hendrik Rood liet weten zeer te hechten aan het huidige organisatiemodel van de publieke omroep. “De toekomst is juist aan het versterken van de banden met de achterban. Die zijn enorm veel waard”. In relatie met die achterban zou juist een nieuwe visie moeten ontstaan op de wijze waarop de samenleving in de toekomst moet worden georganiseerd. Hij vreest evenwel, dat de “sloop van het bestel wel gewoon door zal gaan”. Bijvoorbeeld door het op financiele gronden ineen te laten storten, zoals ooit met de scheepsbouw gebeurde of door zoveel bureaucratische belemmeringen op te werpen, dat de publieke omroep alleen al daardoor zal worden verstikt.

Omroepen hebben een geloofwaardigheidsprobleem

Naast sympathie voor de omroepverenigingen, is er ook kritiek en argwaan. Allard Berends (regionale omroep) betwijfelt of de omroepverenigingen nog iets voorstellen. Ze leveren daarvoor in ieder geval niet het bewijs. Hij hoopt dat het wèl zo is en vindt ook, dat omroepverenigingen het lef moeten hebben om hun programmering duidelijker af te stemmen op de doelstellingen. Omroepen moeten zich richten op programma’s die bij hun taak horen. Laat de rest van de programmering over aan de niet-leden gebonden omroepen. “ Het is geen pleidooi om van de PO een reservaat te maken, alleen een argument om voor het publiek helderheid te verschaffen”.

Van macht naar vitaliteit

Dr Susanne Piët gelooft in de kracht van burgerinitiatieven. Ze staat achter het idee van de “citizens society” en ondersteunt die gedachte ook in haar recente boek. “De Citizens Society” is een interessante derde weg”, schrijft Lucas Buiting . Het verbaast hem, dat goed georganiseerde verbanden door de politiek steeds weer worden gesloopt door nieuwe eisen te stellen. De “nieuwe burger” ziet het lijdzaam aan en heeft kennelijk niet de power om daartegen in verzet te komen. Burgers hebben door de komst van de social media een enorme potentiele power, zegt drs Hans Vervoorn. “In feite gaat het over de snelle machtsverschuiving tussen kerk, politiek, bedrijfsleven en burger”. In het oude denken heerst naar zijn mening de regel van “macht”: wie de macht heeft hoeft zich geen zorgen te maken. In het nieuwe denken heerst de regel van “vitaliteit”: wie snel kan schakelen wint.

Zorgen over

VK LogoJoost van der Net (RVU) gelooft in de “derde weg”, maar is ook teleurgesteld in het feit, dat veel verenigingen de ledeninspraak juist op alle mogelijke manieren aan banden proberen te leggen. “Ledenaantal is niet het enige criterium voor draagvlak”, schrijft Theo Joosten (Katholieke Besturenbond primair onderwijs). Ook het feit dat door (omroep)organisaties een aanbod wordt gerealiseerd, waarvoor veel belangstelling is, zou een argument kunnen zijn om de continuïteit van zo’n organisatie te waarborgen. “Zo wordt de keuze van de burger recht gedaan en wordt niet iets afgeschaft wat eigenlijk wel op een groot draagvlak kan rekenen”. Dat De Volkskrant een kruistocht is begonnen tegen alles wat met burgerparticipatie te maken heeft en onder het mom van “verzuiling” ook tegen het bijzonder onderwijs ten strijde trekt , is voor Theo Joosten geen verrassing. “Wel baart dit soort simpel denken mij grote zorgen”.

Haal de grauwsluier van de gelijkschakeling weg

Bart Heijnen (werkzaam bij de omroep) is wel voorstander van “de derde weg”, maar hij heeft ernstige twijfel of het de omroepen zal lukken hun achterban te mobiliseren. Maarten Teutscher vindt “verzuiling” geen vies woord. “In onze ontzuilde wereld zie je dat die ontzuiling geen zegen voor onze samenleving is”. Hij schrijft dat hij zelf graag wil leven in een (media)cultuur, waarin hij informatie en amusement gebracht krijgt op een manier die past in de eigen levenssfeer. “Wat kunnen we doen om de grote grauwsluier van de gelijkschakeling te voorkomen”, vraagt hij zich af. Ook zin om te reageren? Zie hieronder of stuur aan info@tonverlind.nl.

 

Ton Verlind

3 reacties op “Steun
  1. Bert Bakker schreef:

    Wie heeft recht op toegang tot het publieke bestel?

    Je idee voor de citizins society is goed verwoord maar is het een oplossing? Iedereen kan zich toch ‘society’ noemen. De ANWB, de KNVB, de Telegraaf (in vermomming)? Er moet m.i. een specifieke redegeving zijn voor je in het kader van een omroepbestel geld en zendtijd overdraagt aan een groepering van een zekere omvang. De verzuiling was hiervoor lang een bruikbare voedingsbodem. Maar hoe zou je dat nu moeten doen? Ook een publieke omroep moet om zich te handhaven genoeg ‘verdienen’ (waardering = kijk- en luistercijfers) om zich staande te kunnen houden (= toegang tot de potten met geld). Het bizarre is dat de afgelopen twintig jaar de oplossing werd gezocht in het open gooien van het bestel en dat nu straks misschien het tegenovergestelde gebeurt. En dan over twintig jaar zeker weer het omgekeerde? Als je langs jouw weg publieke omroep wilt behouden moet je volgens mij eerst een sluitende definitie kunnen maken van wat of wie – en in welk speelveld – je dan het stempel fit to broadcast zou geven. Al was het maar om misbruik te voorkomen. Ik blijf overigens van mening dat het jammer is dat jouw bijdrage aan het omroepdebat zich nu beperkt tot je weblog en wat aandacht in de media. Good luck en vriendelijke groeten,

  2. Cees Meijer, Amsterdam schreef:

    Nieuwe generaties komen, oude omroepen gaan

    Jouw stuk zet mij op 2 benen. Ik ben opgegroeid met de VARA gids in huis. Mijn moeder en ik moesten mijn vader kalmeren als hij bij de buren op visite ging die zo waar de AVRO bode lazen. Ook nu nog kun je als lid van een omroeporganisatie trots zijn op je lidmaatschap als jouw omroep programma’s maakt waar je plezier aan beleeft. Bovendien lijken mensen het soms toch belangrijk te vinden lid te worden van een omroep om een ander geluid in het mediabestel te kunnen geven. Wakker Nederland en Geen Stijl zijn hiervan actuele voorbeelden. Tegelijk is het omroeplidmaatschap ook weer iets dat je langzaam uit de belangstelling van jonge generaties ziet verdwijnen. Zij zullen het binnenkort voor het zeggen krijgen. Waarom zou ik nog lid zijn van een omroep? Het publieke bestel is immers behoorlijk vercommercialiseerd. De AVRO is niet meer de Algemene en de VARA richt zich meer en meer op de intellectuele elite rond de Amsterdamse grachtengordel in plaats van Jan met de Pet. De TROS heeft de plek ingenomen van de VARA als het om de gewone man gaat. En als Bart de Graaff niet Bart zou zijn geweest, waren jongeren niet massaal tientjeslid geworden van de enige publieke jongerenomroep. Bovendien zorgt de indeling van zendtijd van het publieke bestel en de handelwijze van de netmanagers er voor, dat omroepen niet meer bepalend zijn. De identiteit van de omroeporganisaties verdwijnt en niemand weet meer precies welke omroep wat uitzendt. Zou het dan eigenlijk toch niet zo zijn dat omroeporganisaties als ledenorganisaties hun tijd hebben gehad en zullen verdwijnen gelijk met de generaties die er mee zijn opgegroeid? Gesubsidieerd particulier initiatief op basis van levensovertuiging, zoals bijvoorbeeld de Kruisverenigingen in het verleden en nu nog in het onderwijs, is dat wel nodig en leidt het niet alleen maar tot versnippering? Ik ben niet voor een geheel open markt voor de media; daarvoor hebben die een te centrale plaats in de samenleving en in de cultuur. Maar ik zou wel een voorstander kunnen zijn van het Britse model met een sterke publieke omroep (BBC) en krachtige concurrentie van 1-2 commerciële aanbieders. De BBC, is mij verteld, produceert haar programma’s met duidelijke inspraak van burgers. En dat is toch een mooi alternatief voor de verzuilde omroepen in ons land? Het commerciële aanbod zet druk op de BBC om kostenbewust te produceren en programma’s te maken die de verschillende segmenten in de samenleving voldoende raken. Bovendien voorkom je zo dat elke omroeporganisatie zijn bijkans onbetaalbaar geworden coryfeeën uit de beperkte middelen hoeft te financieren! Plasterk neigt sterk naar het samenbrengen van omroepen met gedrukte en nieuwe media. Ik denk dat deze move een stap te ver is. Bovendien houdt dit het gevaar in dat hierdoor het hele aanbod aan producties en programma’s wordt vercommercialiseerd en we een situatie krijgen als die zich in de VS voordoet: ‘veel kanalen en meestal pulp’. Dat wil niemand in ons land en om dat te voorkomen moeten omroepen en gedrukte media meer met elkaar samenwerken in plaats van elkaar uitspelen!

  3. Cees Meijer, Amsterdam schreef:

    Nieuwe generaties komen, oude omroepen gaan

    Jouw stuk zet mij op 2 benen. Ik ben opgegroeid met de VARA gids in huis. Mijn moeder en ik moesten mijn vader kalmeren als hij bij de buren op visite ging die zo waar de AVRO bode lazen. Ook nu nog kun je als lid van een omroeporganisatie trots zijn op je lidmaatschap als jouw omroep programma’s maakt waar je plezier aan beleeft. Bovendien lijken mensen het soms toch belangrijk te vinden lid te worden van een omroep om een ander geluid in het mediabestel te kunnen geven. Wakker Nederland en Geen Stijl zijn hiervan actuele voorbeelden. Tegelijk is het omroeplidmaatschap ook weer iets dat je langzaam uit de belangstelling van jonge generaties ziet verdwijnen. Zij zullen het binnenkort voor het zeggen krijgen. Waarom zou ik nog lid zijn van een omroep? Het publieke bestel is immers behoorlijk vercommercialiseerd. De AVRO is niet meer de Algemene en de VARA richt zich meer en meer op de intellectuele elite rond de Amsterdamse grachtengordel in plaats van Jan met de Pet. De TROS heeft de plek ingenomen van de VARA als het om de gewone man gaat. En als Bart de Graaff niet Bart zou zijn geweest, waren jongeren niet massaal tientjeslid geworden van de enige publieke jongerenomroep. Bovendien zorgt de indeling van zendtijd van het publieke bestel en de handelwijze van de netmanagers er voor, dat omroepen niet meer bepalend zijn. De identiteit van de omroeporganisaties verdwijnt en niemand weet meer precies welke omroep wat uitzendt. Zou het dan eigenlijk toch niet zo zijn dat omroeporganisaties als ledenorganisaties hun tijd hebben gehad en zullen verdwijnen gelijk met de generaties die er mee zijn opgegroeid? Gesubsidieerd particulier initiatief op basis van levensovertuiging, zoals bijvoorbeeld de Kruisverenigingen in het verleden en nu nog in het onderwijs, is dat wel nodig en leidt het niet alleen maar tot versnippering? Ik ben niet voor een geheel open markt voor de media; daarvoor hebben die een te centrale plaats in de samenleving en in de cultuur. Maar ik zou wel een voorstander kunnen zijn van het Britse model met een sterke publieke omroep (BBC) en krachtige concurrentie van 1-2 commerciële aanbieders. De BBC, is mij verteld, produceert haar programma’s met duidelijke inspraak van burgers. En dat is toch een mooi alternatief voor de verzuilde omroepen in ons land? Het commerciële aanbod zet druk op de BBC om kostenbewust te produceren en programma’s te maken die de verschillende segmenten in de samenleving voldoende raken. Bovendien voorkom je zo dat elke omroeporganisatie zijn bijkans onbetaalbaar geworden coryfeeën uit de beperkte middelen hoeft te financieren! Plasterk neigt sterk naar het samenbrengen van omroepen met gedrukte en nieuwe media. Ik denk dat deze move een stap te ver is. Bovendien houdt dit het gevaar in dat hierdoor het hele aanbod aan producties en programma’s wordt vercommercialiseerd en we een situatie krijgen als die zich in de VS voordoet: ‘veel kanalen en meestal pulp’. Dat wil niemand in ons land en om dat te voorkomen moeten omroepen en gedrukte media meer met elkaar samenwerken in plaats van elkaar uitspelen!

Geef een reactie