Pleidooi voor een burgerboost

(meer verantwoordelijkheid bij burgers)

Een belangrijke week voor de parlementaire democratie of liever gezegd de revitalisering ervan, met de verschijning van twee rapporten. Het meest spraakmakende is dat van Jeroen Dijsselbloem, die na een jaar studeren met zijn commissie tot de conclusie komt, dat de onderwijsvernieuwingen van de afgelopen jaren zijn mislukt. De respectievelijke politieke machthebbers deden wat hún uitkwam, maar het beleid was niet geworteld in de werkelijkheid van alle dag. Politici negeerden adviezen en waarschuwingen van onze onderwijsprofessionals en het beleid werkte uiteindelijk slecht uit voor kansarme leerlingen.

onderwijs

Geef het onderwijs terug

De kritiek is niet mals. Dijsselbloem schildert het deficit van de onderwijsvernieuwingen. “Geef het onderwijs terug aan de mensen die er verstand van hebben”, zo luidt zijn pleidooi. De politiek moet zich vooral bezighouden met het benoemen van de doelen en de kwaliteitsnormen en niet met de vraag hoe die doelen gerealiseerd kunnen worden. Laat dat aan onze scholen over. Een boodschap die voor sommige politici, zoals bv mevrouw Netelenbos zo mocht ik op de radio horen, moeilijk te verteren is. Sommigen zijn ziende blind en horende doof. Ze discussieert de problemen weg, door ze simpelweg te ontkennen. Dié politici hebben de tijdgeest nog steeds niet begrepen.

Barbertje hoeft ditmaal niet te hangen

Hulde aan Dijsselbloem die het lef had om de vinger op de zere plek te leggen. Het begin van de oplossing van een probleem bestaat uit de moed om de omvang ervan onder ogen te zien. Het gelukkige toeval wil, dat er in dit falende onderwijsdossier zoveel verantwoordelijken zijn aan te wijzen, dat zelfs de media niet toekomen aan het favoriete Nederlandse spelletje “Barbertje moet hangen”. De “schuldvraag” is natuurlijk niet irrelevant, maar het is wat mij betreft niet de belangrijkste vraag. En er hoeft ook niemand te hangen. Beter is het om van de gemaakte fouten te leren en na te gaan hoe de conclusies van Dijsselbloem naar andere sectoren vertaald kunnen worden. Gebeurt dat niet, dan zullen we binnen niet al te lange tijd eenzelfde vernietigende analyse tegemoet kunnen zien ten aanzien van de gezondheidszorg, de ontwikkelingen in de thuiszorg, en de privatisering van belangrijke maatschappelijke sectoren in het algemeen.

Onverschilligheid is geen optie

Gisteren werd ten overstaan van een groot publiek en de ministers van justitie en binnenlandse zaken nog een ander rapport gepresenteerd, minder spectaculair, maar minstens even relevant, ook in het licht van het door Dijsselbloem gesignaleerde failliet van de onderwijsvernieuwingen. Het mislukken van dat beleid heeft helaas als neveneffect dat het vertrouwen in en de geloofwaardigheid van de politiek wordt aangetast en dat is niet goed voor het aanzien van de rechtsstaat, waarvan het kenmerk is dat die de burgers juist tegen willekeur van de overheid moet beschermen. Als politici niet of onvoldoende luisteren naar verstandige burgers, leidt dat tot gebrek aan betrokkenheid en tenslotte tot onverschilligheid en mede daardoor erodeert de rechtsstaat en dat is het probleem waarin de Commissie Uitdragen Kernwaarden van de Rechtsstaat zich de afgelopen maanden heeft verdiept. Ik maakte deel uit van die commissie. Gisteren werd het eindresultaat gepresenteerd in de vorm van een rapport met de titel “Onverschilligheid is geen optie”. Weliswaar is de rechtsstaat niet in crisis, zo constateert de commissie, maar wel onderhevig aan stevige erosie. Er is dus reden voor zorg.

commissie

Vrijheid van beledigen

De regels waarop die rechtsstaat is gebaseerd, lijken niet meer voor alle burgers vanzelfsprekend. Het gevoel van solidariteit vermindert, vrijheid van meningsuiting wordt verward met de vrijheid om te beledigen, het rechtsgevoel van de rechterlijke macht lijkt af te staan van het rechtsgevoel van de gemiddelde burger. Politie- en justitie zijn veelvuldig in de publiciteit door opsporingsfouten, in de media lijken het maken van winst en het veiligstellen van de eigen continuïteit belangrijker dan het primaat van de waarheidsvinding. Opvallend kritisch is het rapport over een verschijnsel als “De Gouden Kooi”, waarin pesten en onaangepast gedrag tot levenskunst werd verheven. Het zijn verkeerde signalen naar de samenleving.

Geef het goede voorbeeld

In het rapport van de commissie wordt geen spectaculaire oplossing aangedragen. Er is niet zoiets als een “grand design”, dat kan dienen tot revitalisering van de rechtsstaat.

Belangrijke verantwoordelijkheid voor het leefbaar houden van de samenleving wordt door de commissie gelegd bij burgers zelf. “Burgerschap is een vak, dat beoefend moet worden”. De commissie ziet de oplossing vooral in voorbeeldgedrag van mensen met een publieke functie, overheid en politiek, in het onderwijs, de sport of de media vanuit de filosofie “wat u niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet

Hoe lossen we de problemen op?

De commissie komt tot de volgende aanbevelingen:

  • Geef consequent het goede voorbeeld, mensen in publieke functies voorop.
  • Gebrek aan geduld en vertrouwen is één van de grootste hinderpalen voor het “oefenen met de rechtsstaat” in allerlei maatschappelijke situaties. De politiek moet er op vertrouwen dat burgers goed in staat zijn eigen verantwoordelijkheden te nemen en ze moeten de tijd krijgen om dat waar te maken. Stimuleer het ontstaan van inspirerend, publiek leiderschap.
  • Veel microtoezicht (buurtwerk, concierges, conducteurs, wijktoezicht) is de afgelopen jaren wegbezuinigd. De overheid heeft zich onvoldoende gerealiseerd, dat door het wegvallen van dit toezicht schade is ontstaan. Onderzoek hoe groot die schade is en stel vast in welke mate de doelmatigheid werkelijk was gediend met deze maatregelen.
  • Geef meer ruimte voor het leren van fouten en neem afstand van de afrekencultuur.
  • Er is te weinig informatie beschikbaar over de wijze waarop het vertrouwen in de rechtsstaat zich ontwikkelt. Zorg voor meer kennis.
  • Start experimenten met het opnieuw aanstellen van concierges, tramcontroleurs en andere toezichthouders. Burgers moeten door de overheid niet alleen afgerekend worden als ze zich niet aan de regels houden, ze moeten ook op hulp kunnen rekenen.
  • Niet nog meer regels voor onderwijzend personeel, maar meer ruimte om goed te kunnen werken.
  • De commissie pleit voor een “recht op antwoord” voor mensen die in de media onvoldoende recht op weerwoord hebben gekregen en het instellen van een speciale rechter die snel recht kan spreken als op internet grenzen worden overschreden.
  • Vergroot het vertrouwen in de rechtspraak door burgers actief of passief bij de rechtspraak te betrekken.Overheid moet -waar het gaat om herstel van vertrouwen in de rechtsstaat- niet zelf initiatieven nemen, maar bestaande initiatieven steunen.

De commissie adviseert de ministers van justitie en binnenlandse zaken om het niet bij dit rapport te laten, maar er voor te zorgen dat er een reeks van activiteiten komt om dit onderwerp op de agenda te houden en mee te werken aan het realiseren van de genoemde aanbevelingen.

 

Ton Verlind

Geef een reactie