Kwestie Van der Sloot: met een kanon op een mug geschoten?

Wanneer is journalistiek, journalistiek en wanneer wordt het amusement? Nu de rookwolken enigszins zijn opgetrokken, is het interessant om nog eens met afstand naar de Joran-affaire te kijken. Of iets een journalistieke activiteit is hangt af van het oogmerk waarmee die activiteit wordt bedreven, het belang dat er mee gediend is, de proportionaliteit van de ingezette middelen, en de wijze waarop het hoofdresultaat zich verhoudt tot de neveneffecten.

Journalisten doen aan waarheidsvinding, ze brengen (verzwegen) relevante feiten naar boven, controleren de politieke en justitiële macht en doen dat transparant en met geen andere bedoeling dan het dienen van het algemene belang, burgers te voorzien van relevante feiten, waardoor die burgers goede burgers kunnen zijn. Geld verdienen is geen hoofdoogmerk van het journalistieke handelen.

Peter R. deed gewoon zijn werk….

Peter R. heeft zonder twijfel relevante feiten boven water gebracht, in een zaak die de gemoederen stevig bezig hield. Hij liet de manco’s zien van en bij het openbaar ministerie, maar kon als journalist dan ook beschikken over middelen (verborgen camera) die overheidsdienaren niet mogen gebruiken. Zo gezien zorgde hij voor een aanvulling op de mogelijkheden die het justitiële apparaat heeft

…maar welk belang diende hij?

Van algemeen belang kan gesproken worden als een kwestie veel mensen raakt, als het vermoeden bestaat dat feiten bewust of onbewust worden achtergehouden, als de democratie of het democratische handelen in geding is of als het vertrouwen van heel veel burgers in de rechtsstaat geschonden dreigt te worden. In de kwestie Joran van der Sloot zijn terecht vraagtekens geplaatst bij het belang van de kwestie. Er verdwijnt een meisje spoorloos en een jongen met een twijfelachtige reputatie wordt verdacht van betrokkenheid bij die verdwijning, een kwestie van betrekkelijk belang. Jaarlijks verdwijnen meer kinderen en niet alle ouders kunnen rekenen op deze mediaondersteuning. De ene kwestie is dus kennelijk de andere kwestie niet. Het mediagenieke karakter van de affaire Van der Sloot heeft ongetwijfeld een rol gespeeld bij de afwegingen, maar dat is nog iets anders dan het algemeen belang. Je zou dus kunnen zeggen, dat relatief zware middelen zijn ingezet om een zaak tot een oplossing te brengen met weliswaar grote emotionele betekenis voor de betrokkenen, maar met een beperkte betekenis voor het functioneren van de rechtsstaat.

De ene prioriteit is de andere niet

Er zijn kwesties van een groter maatschappelijk belang, die minder aandacht krijgen. Denk aan de wantoestanden in de gezondheidszorg en de thuiszorg, die moeilijk aantoonbaar zijn. Zet 10 Nederlanders aan een tafel bij elkaar, laat ze praten over de verzorging die hun ouders in de eindfase van het leven hebben genoten, en de hemeltergende ervaringen druipen van tafel. Toch investeert journalistiek Nederland betrekkelijk weinig energie in het aan de kaak stellen van deze ellende. De SP, die het op basis van eigen research nu wél doet met een schokkend spotje, krijgt de toorn van de gevestigde politiek over zich. Ik begrijp wel dat wantoestanden in de zorg minder mediageniek zijn dan de affaire Van der Sloot. De commerciële omroep zal zich aan dit onderwerp dus niet zo gauw vergrijpen. Behalve journalistieke oogmerken spelen er in de affaire Van der Sloot dus ook andere –laten we zeggen commerciële- belangen.

Neveneffecten werpen een ander licht op de zaak

radio1Het gebruik van heftige middelen is journalistiek/ethisch gezien toelaatbaar als het gaat om een groot belang. Het gebruik van een verborgen camera is zo’n heftig middel. Wanneer de raadselen rond de affaire Van der Sloot waren blijven bestaan, zou dat dramatisch zijn geweest voor de ouders van Natalee, maar het functioneren van de rechtsstaat zou er niet door in gevaar zijn gebracht. Het is dus maar de vraag of hier sprake was van proportionaliteit, zeker als je kijkt naar de neveneffecten van het werk van Peter R. de Vries. Er is een ware heksenjacht ontstaan op Joran van der Sloot. Met plaatsvervangende schaamte heb ik gisteren geluisterd naar Standpunt.nl, waarin Nederlanders-van-de-straat in een borreltafelachtige setting de gelegenheid kregen heel veel onbewezen onzin te spuien, bv over de veronderstelde betrokkenheid van Vader Van der Sloot. Witte plekken in de affaire werden speculatief ingevuld door willekeurige burgers, waarvan de dossierkennis niet verder gaat dan wat ze op de televisie zagen. Deze niet onderbouwde opmerkingen dragen bij aan de eigen dynamiek van het onderwerp en er ontstaat een sfeer die weinig aanleiding geeft om daar trots op te zijn. Als het gaat om emotioneel gevoelige onderwerpen, dan valt standpunt.nl in mijn ogen nog wel eens over de grens. Dat een deskundige in dezelfde uitzending de gelegenheid krijgt om deze demagogie tegen te spreken is onvoldoende. Onder deze omstandigheden zou borrelpraat niet de gelegenheid moeten krijgen om tot Radio 1 (dé nieuws en actualiteitenzender) door te dringen en door de verantwoordelijke presentator in ieder geval tegengesproken moeten worden. De publieke omroep is van en voor iedereen, maar het betekent niet dat elke onzin-mening dus maar serieus genomen moet worden.

Journalistiek als volksamusement

Wat door Peter R. de Vries ongetwijfeld bedoeld is als een serieuze journalistieke operatie (ik wil niets afdoen aan zijn vakmanschap of zijn persoonlijke intenties) begint toch teveel de kenmerken te krijgen van volksamusement. Raillerend gezegd: er is met een kanon op een mug geschoten en behalve de mug is er in de omgeving van de mug –naar nu blijkt- wel heel veel schade aangericht. Als je de volkstribunale sfeer die in Nederland is ontstaan tenminste wil zien als schade

 

Ton Verlind

1 Reactie op “Kwestie Van der Sloot: met een kanon op een mug geschoten?
  1. Quotezak.nl schreef:

    Hiaat in een rechtsstaat

    Actie is een kijkcijferkanon: Eens. Er zijn zaken met een groter algemeen belang: eens. Maar deze actie toont wel aan dat een rechtsstaat ook zwakheden kent. Terug naar de kern. Wat heeft Peter R eigenlijk gedaan. Hij heeft een verdachte laten vertellen wat hij heeft uitgevoerd. Iets wat de rechtsstaat in 3 jaar niet is gelukt. Is de verdachte gedwongen: Nee. Deed hij het vrijwillig: Ja. Het enige is dat het gesprek is opgenomen. Misstaat deze actie de rechtsstaat: Nee. Zaken die een rechtsstaat schaden zijn van een hele andere orde! De prijs van deze actie is: Kijkcijfers en publiciteit! Dat is best betaalbaar. Op naar het oplossen van een volgende zaak.

    Quotezak.nl

Geef een reactie