Informatie over gruwelijkheden komt niet meer binnen

Het NOS-Journaal op 3 meldde gisteravond, dat de kijkcijfers van nieuwsrubrieken dalen als er gruwelijke beelden uit Syrië te zien zijn. We zappen dan massaal weg. Mijn collega, verslaggever Peter Tetteroo, waarmee ik onlangs de documentaireserie “Kinderen van de rekening” voor de NTR maakte kwam in hetzelfde bulletin aan het woord, omdat hij werkt aan een film over dit onderwerp. Peter, die zelf ruime ervaring heeft als oorlogsverslaggever, legde uit dat onze hersenen over een beschermingsmechanisme beschikken. De kleppen naar het bewuste gaan dicht als we gruwelijkheden zien, waarvan we weten dat we er toch geen enkele invloed op hebben. We beschermen ons tegen het onbegrijpelijke. Peter vertelde dat hij onbewust de krant op de ontbijttafel omdraait, omdat hij niet wil dat zijn opgroeiende kinderen worden geconfronteerd met de gruwelijke foto’s die de voorpagina sieren.

Clip

Depressief van het nieuws

Je ziet de weerstand van het publiek tegen grensoverschrijdende informatie ook op de social media toenemen. Op sommige fora doen deelnemers op andere deelnemers een beroep, op te houden met het tonen van zielige plaatjes (bv van ondervoede honden), omdat ze de machteloosheid voeden. Gruwelijke beelden kunnen tot somberheid en depressiviteit leiden en daarom sluiten steeds meer mensen zich daarvoor af. Niet zolang geleden zat ik aan tafel bij een gezelschap van goed opgeleide en betrokken mensen. Ook daar kreeg ik te horen dat het nieuws door sommigen in het gezelschap niet meer bekeken wordt, omdat het gewoon teveel wordt.

Overdosis

Merkwaardig genoeg zie je in de media juist de omgekeerde beweging, geen zorgvuldige dosering maar onbeperkte doses. Begin deze maand lieten het productiebedrijf Eyeworks van Reinout Oerlemans en het bestuur van het Medisch Centrum van de Vrije Universiteit zien, dat bij het maken van televisie geen grens meer heilig is. Er ontstond een breedgedragen maatschappelijke verontwaardiging, toen bekend werd dat Oerlemans 35 camera’s had geplaatst op de eerste hulp, voor het maken van een reallife-televisieprogramma. De weerstand was zo groot, dat de plannen ingetrokken moesten worden. Het ziekenhuis bood voor deze inschattingsfout zijn excuses aan. Producent en televisiezender (RTL) deden het niet.

Lijken bij het ontbijt

Ook de berichtgeving in kranten wordt harder en gruwelijker. Was er tien jaar geleden uit piëteit nog respect voor de privacy van mensen in gruwelijke situaties. Nu worden lijken, martelingen en verminkingen open en bloot geëtaleerd. Misschien met de oprechte bedoeling om de publieke opinie te mobiliseren, maar ongetwijfeld ook vanuit de veronderstelling dat spektakel verkoopt.

Eerst op tv, dan dood

In China maakt een televisiepresentatrice furore omdat ze ter dood veroordeelden vlak voor hun executie interviewt. Niet empathisch, maar veroordelend. Als afschrikwekkend voorbeeld. Het programma is een bestseller in China. Vanuit westers perspectief worden hier grenzen overschreden. Althans op dit moment, want met het tempo waarop nu het gevoel voor verhoudingen devalueert, zou zo’n programma over een paar jaar ook in Nederland mogelijk zijn, gesteld dat wij de doodstraf zouden kennen. Gelukkig is er hier nog iets van een natuurlijke rem, zoals bleek rond de commotie van het Eyeworks-project: niet alles wat kan en goed bekeken wordt, is maatschappelijk toelaatbaar

Russische roulette

Wil je bovenaan de top-tien van best bekeken programma’s? John de Mol weet hoe het moet. Leg 1 miljoen op tafel, laat tien mensen uit een vliegtuig springen in de wetenschap dat 1 parachute niet open zal gaan en….je krijgt kandidaten en de beste kijkdichtheid. John vertelde in College Tour van de NTR, dat er in huize De Mol wel eens over wordt gesproken. Natuurlijk gekscherend. “Want”, zei John, “voor zo’n programma krijg je geen adverteerders”. En…voegde hij er aan toe, “het is moreel verwerpelijk”. De volgorde van argumenten is een opmerkelijke. Eerst de adverteerder en daarna de moraal. Dus als zo’n programma wel een cash cow zou zijn en de redder van een zender in ondergang dan….

Het nieuws komt niet meer binnen.

Steeds vaker wordt de discussie gevoerd over grenzen in de media. Die discussies leiden tot heftige emoties, want praten over grenzen heeft de zweem van moralisme. En moraal is niet populair in een samenleving waar aan het verleggen van grenzen veel geld wordt verdiend. Toch ontkomen de media er niet aan om zich opnieuw te bezinnen over hun taak en maatschappelijke verantwoordelijkheid nu grenzeloosheid contraproductief begint te werken. Het nieuws komt simpelweg niet meer binnen als het in zijn gruwelijkse vorm wordt getoond.

 

Ton Verlind

Geef een reactie