Hans van Mierlo en de democratie van de tv-smurven

De woonkamer van Hans van Mierlo (D66) aan een Amsterdamse gracht ziet eruit, zoals je je dat bij van Mierlo voorstelt. Slordig, maar gezellig. De thuisbasis van een vergaderdier. Een tafel, bezaaid met paperassen. En daaromheen de bezwete koppen van een fanatiek campagne-team. Blikjes pils her en der verspreid tussen de verkiezingsdocumenten. De rusteloze aanwezigheid van Van Mierlo als inspirerend middelpunt. Het getekende hoofd, moeizaam weggezakt tussen de schouderbladen. Zorgvuldig formulerend. Zoekend naar woorden. Even denk je: deze keer komt hij er niet uit. Maar aan het eind van de rit liggen er altijd weer een paar fraaie volzinnen.

Het is om een uur of zeven ‘s avonds dat we ons melden voor een voorgesprek voor een optreden van Van Mierlo in Brandpunt’s Politiek Café van 7 augustus. Met een fraaie zwier tovert de lijsttrekker eigenhandig een extra stoel tevoorschijn uit de achterkamer. Maar de landing wordt te vroeg ingezet en de fauteuil neemt achtereenvolgens een schemerlamp en een goedgevulde plantenbak mee. De ravage is aanzienlijk. Van Mierlo wijst een poging om de ravage mee op te ruimen van de hand en laat de rommel vervolgens de rommel: het werk roept.

De spindokters van D66

De kontakten, die aan het bezoek vooraf zijn gegaan, zijn in de achterliggende dagen moeizaam verlopen. Van Mierlo zal de eerste gast zijn in een serie uitzendingen met lijsttrekkers. Maar hij en zijn campagne-team reageren nukkig als hun invloed op de formule minder groot blijkt te zijn, dan ze zich zouden wensen. Er wordt eindeloos gediscussieerd over het voorstel om een mini-debatje in te lassen met Groen Links-opponent Ria Beckers. Ze krijgt in de aanloop naar de verkiezingen door Hans van Mierlo ongenadig de oren gewassen, omdat het verkiezingsprogramma van de Groenen niet realistisch en onbetaalbaar zou zijn. Als we Van Mierlo vragen zijn kritiek toe te lichten blijken hij en zijn campagneteam daar niet happig op te zijn. D66 wil wel gezien worden in de nabijheid van de “grote drie” (CDA,VVD, PVDA) met D66 als volwassen vierde, maar wenst zich liever niet te associëren met “klein” links. Taktisch niet aan te bevelen, optisch ongewenst, zo luiden de argumenten. Maar in het belang van de journalistieke vrijheid komt het toch tot een akkoord.

Het is op de dag van uitzending prachtig zomerweer. De temperatuur stijgt tot ongekende hoogte. Het zweet gutst Van Mierlo van het gezicht. Hij is rusteloos en geirriteerd. Hij kan niet overweg met de teneur van het interview. Na de uitzending daalt er een ijzige koelte over onze persoonlijke verhouding. “Griezelig”, zo schrijft colomnist Meinder Muller van “De Bazuin” (links opinieweekblad voor kerk en samenleving) enkele dagen later. “Griezelig om te zien hoe in onze televisie-democratie zelfs de meest gelouterde politicus, kennelijk om het electoraal gewin, op handen en voeten onder het juk van onze televisie-smurfen doorgaat”.

Proces van vernedering

Pech zal Van Mierlo blijven achtervolgen. Hij wint de verkiezingen, maar verliest de formatie. Een trojka Lubbers, Kok en Van Mierlo is de Christen-Democraten teveel. Van Mierlo spreekt in een artikel van Jan Tromp en Gijs Wanders in de Volkskrant van 22 september over een “structureel proces van vernedering”. De kijkdichtheid van de uitzending met Van Mierlo is 625.000 kijkers. Waardering: 6.5

*verantwoording

Geboeid volg ik de verkiezingsdebatten, ook omdat ik weet wat zich achter de schermen afspeelt. In 1989 waren collega Fons de Poel en ondergetekende de interviewers in de verkiezingsuitzendingen van Brandpunt. Hierbij korte beschrijvingen van wat zich achter de schermen afspeelde, eerder gepubliceerd in “Lijsttrekkers op het scherp van de snede”.

 

Ton Verlind

Geef een reactie