Breng de objectiviteit terug in het (pensioen) debat

Nu het Centraal Planbureau een nieuwe directeur zoekt zou het goed zijn om daar een onafhankelijk zwaargewicht neer te zetten, iemand die helemaal losstaat van de gangbare politieke- en bestuurscultuur. Dat schrijft columnist Mathijs Bouman in het Financieele Dagblad van woensdag 23 oktober 2019. Hij pleit voor een internationale buitenstaander, kennelijk omdat onafhankelijkheid in Nederland moeilijk nog te vinden is. Hij bedoelt dat er iemand zou moeten komen die geen deel uitmaakt van de Haagse coterie. Een expert die boven de partijen staat, die geen boodschap heeft aan de gangbare politieke en bestuurlijke mores. Die als een olifant door de porceleinkast zou durven lopen. Iemand die het echte verhaal vertelt en niet zijn oren laat hangen naar Haagse politieke wensen. Die meer oog zou hebben voor duurzame lange termijn oplossingen, dan voor korte termijn beleid. Het zou de kwaliteit van de adviezen ten goede komen, suggereert Mathijs Bouman, niet alleen FD-columnist maar ook redacteur/journalist bij het NPO-programma Nieuwsuur.

Onafhankelijkheid is ver te zoeken

Door daar zo’n punt van te maken zegt de columnist impliciet dat het Centraal Planbureau niet onafhankelijk is en politiek gekleurde producten aflevert. Als voorbeeld noemt Bouman de traditionele koopkrachtplaatjes. Ze komen zelden uit en dienen vooral als politiek propaganda-middel. Hij zegt het niet zo scherp, maar het is wel wat hij kennelijk bedoelt en hij heeft daarin gelijk. Neem zelf maar eens de proef op de som; op politiek gevoelige momenten worden er mooie cijfers geproduceerd (goed voor de bühne), waarvan vaak aan het eind van het jaar blijkt dat er weinig van is uitgekomen. De positieve kant van het verhaal wordt doorgaans breed uitgemeten, de tegenvallers weggemoffeld tussen het andere nieuws.

Nul en generlei waarde

Die koopkrachtplaatjes zijn van nul en generlei waarde. Volgens Bouman vinden de economen van het CPB dat ook zelf. Ze vertekenen de werkelijkheid omdat het statistische gemiddelden zijn. Statistische gemiddelden zijn een gecultiveerde overdrijving: niemand voldoet eraan. Als mijn buurman 1 miljoen heeft en ik niets, hebben we samen gemiddeld 500.000 euro, maar ik heb nog steeds niets. In de krant lees ik vervolgens dat het met ons samen helemaal zo slecht niet gaat en daar wordt dan beleid op gebaseerd. Tot zover prijs ik Mathijs Bouwman om zijn gedurfde analyse.

Selectieve perceptie

Maar als het verwijt van de politieke beïnvloeding geldt voor het eerbiedwaardige CPB, geldt het dan niet evenzeer voor De Nederlandsche Bank en de pensioendiscussie? Ook de manier waarop die verloopt verdient een kritische analyse. DNB en een kleine schare fans daaromheen (allemaal afhankelijk van een carrière in de financiële wereld waar DNB het voor het zeggen heeft) verdedigen met fanatisme het FTK, later het nFTK, het model waarmee de dekkingsgraad van de pensioenfondsen wordt berekend. Dat model leidt tot de conclusie dat er gekort moet worden op de pensioenen, terwijl pensioenfondsen bulken van het geld. Dat moet in reserve blijven, omdat zich in de toekomst wel eens tegenvallers zouden kunnen voordoen, waartegen we jongeren moeten beschermen. Er is een groeiende schare critici die DNB erop wijzen dat de Bank over de toekomstige betaalbaarheid van de pensioenen veel te somber is, maar met die kritiek zijn ze bij DNB aan het verkeerde adres. Bovendien valt op dat deskundigen die zich vanuit de visie van DNB in de discussie begeven meestal ook een relatie hebben met De Nederlandsche Bank al loopt die relatie vaak via de door de president van DNB gesteunde universitaire expertisegroep Netspar in Tilburg. Bij hun publicaties vergeten deze deskundigen doorgaans hun directe betrokkenheid bij dit circuit te vermelden of hun politieke kleur, waardoor hun opvatting onafhankelijk lijkt terwijl die dat niet is. Het is opvallend dat columnist Mathijs Bouman als het om het CPB gaat wèl tot de critici hoort en als het DNB betreft weer niet.

Pensioenen geen financieel maar een politiek probleem

Ook het FTK en zijn latere opvolger nFTK zijn onder sterke politieke pressie tot stand gekomen, waarbij het de vraag is of het daarbij ging om het belang van gepensioneerden of het beperken van de staatsschuld. Premier Rutte zette indertijd persoonlijk de Eerste Kamer-fractie van zijn partij onder druk toen die tegen de huidige pensioenregels dreigde te stemmen. Niet meedoen in de fractiediscipline zou carrière-consequenties hebben, zo begrepen de VVD-politici, waarna ze overstag gingen. Uit een non-paper (een document dat officieel niet bestaat) bleek dat de overheid bij handhaving van de oorspronkelijke pensioenregels waarin werd uitgegaan van een hogere rekenrente dan nu gangbaar is, een gepeperde rekening van het ABP kon verwachten. Na het aannemen van het FTK viel die nota een stuk lager uit.

(zie voor de onderbouwing van deze bewering de letterlijke tekst van het non-paper hieronder in het tekstvak)

Het pensioenprobleem is geen rekenkundig probleem, het is een politiek probleem zegt actuaris Arno Eijgenraam die jarenlang voor DNB werkte. Het pensioenbeleid heeft weinig met duurzaamheid te maken of gezond lange termijn beleid, de pensioendiscussie is zo ingewikkeld omdat de cijfers van dag tot dag veranderen. De korte termijn regeert. Precies wat Bouman ook bij het onder politieke druk staande CPB signaleert. In lijn met zijn pleidooi zou je kunnen zeggen: laat eens een paar financiële zwaargewichten, buitenstaanders zonder politieke belang en met onafhankelijke ogen kijken naar de manier waarop de dekkingsgraad van de Nederlandse pensioenfondsen wordt berekend. Dat zou goed een heel andere visie op de pensioendiscussie kunnen opleveren.

Hier vindt u de column van Mathijs Bouman; overal waar CPB staat kan de lezer moeiteloos DNB invullen.

TON VERLIND

 

 

 

 

6 reacties op “Breng de objectiviteit terug in het (pensioen) debat
  1. Peter Rotgans schreef:

    Ik hoor iedere keer in het pensioendebat het argument: We worden steeds ouder. Dat is onzin, de fondsen moeten met een voorspelde levensverwachting rekenen. Een meisje van 20 heeft een levensverwachting van 90,4 jaar. Bij 100% dekkingsgraad is daar geld voor.

  2. Ferd Claassen schreef:

    Wat ik het meest verontrustend vind is dat de hele politiek kennelijk doordesemd is van hetzelfde verschijnsel.Anders zouden er toch op zijn minst debatten in de Tweede Kamer moeten zijn over dit verschijnsel. Maar nee er wordt braaf meegestemd met wat de kennelijk ook geïnvolveerd partijtop wenst. Machtspelletjes of is er meer aan de hand. Hoe democratisch is onze democratie……

  3. Harry Bollema schreef:

    Hieronder staat de tekst van de non-paper waarmee de EK werd gechanteerd. Zo wordt het volk belazerd!

    Wat gebeurt er als het nieuwe ftk niet wordt ingevoerd?

    1. Introductie
    • Uitstel van de behandeling van het ftk tot na de jaarwisseling betekent dat het huidige financieel toetsingskader blijft gelden.
    • Met het oog op een soepele overgang naar het nieuwe ftk, was 2014 een overgangsjaar. Dit om verstoringen in 2014 als gevolg van onder andere kortingen en hogere pensioenpremies bij de introductie van het nieuwe ftk te betrekken. Voor de fondsen betekende dit een aantal versoepelingen.
    • Dit was overigens al het tweede overgangsjaar: lang is er vanuit gegaan dat 2013 een overgangsjaar was. Het gegunde overgangsjaar 2014 was verbonden aan inwerkingtreding van het nieuwe ftk per 1 januari 2015.
    • Wederom afwijken van de bestaande wettelijke bepalingen creëert een langdurig toezichtvacuüm en dat is niet wenselijk. DNB zal als toezichthouder niet genegen zijn om opnieuw mee te werken aan een overgangsregime, zonder wettelijke basis. Dat zou DNB als toezichthouder in een kwetsbare positie kunnen brengen.
    • Indien het ftk er niet per 1-1-2015 komt betekent dat dus dat de huidige regelgeving onverkort van kracht blijft, maar zonder de versoepelingen in het kader van het overgangsjaar.
    • Hoe langer het uitstel, des te knellender zullen de in paragraaf 2 en 3 genoemde gevolgen zijn. In alle gevallen zal er gedurende langere of kortere tijd onduidelijkheid zijn over het toe te passen regime. Dit kan het vertrouwen in fondsen, overheid en toezichthouder schaden.

    2. Gevolgen toepassing huidige regels

    Hogere premies door toepassing bijdrage aan hersteleis

    • De zogenaamde bijdrage aan de hersteleis ten aanzien van de kostendekkende premie zal van toepassing blijven. • Fondsen met een dekkingstekort, dekkingsgraad onder de 105% (zoals het ABP dat op 31 oktober een dekkingsgraad had van 102,3%), zullen de premie niet meer mogen dempen met verwacht rendement. Dit kan mogelijk al in 2015 leiden tot – soms fors – hogere premies.
    • Het ABP heeft, op basis van het wetsvoorstel het premiepercentage voor 2015 vastgesteld op 19,6%. Op basis van het huidig ftk zou de premie omhoog moeten naar 25,0% (ruwe schatting). Dit betekent ruwweg € 2 mrd. meer premie, een forse strop voor de begroting.

    Kans op nieuwe forse kortingen en onrust daarover al in 2015

    • Voor vrijwel alle fondsen is het eerder toegepaste kortetermijnherstelplan eind 2013 afgelopen.
    • Als onderdeel van het overgangsjaar 2014 hoefden fondsen niet een nieuw kortetermijnherstelplan in te dienen, als het fonds in 2014 (opnieuw) in dekkingstekort kwam. Wel zou een in 2015 benodigd herstelplan als startdatum de datum van het ontstaan van het tekort moeten hebben, ook als die datum in 2014 lag.
    •Indien het nieuwe ftk er niet komt, moeten alsnog kortetermijnherstelplannen worden ingediend door een aantal fondsen. Vaak zal dan al een deel van de herstelperiode van drie jaren voorbij zijn. In totaal treft dit 41 fondsen en 3,2 mln. deelnemers. • Ter illustratie: de (nieuwe) kortetermijnherstelplannen voor ABP en PME/PMT krijgen dan een ingangsdatum van 1 oktober 2014.
    • Bij onvoldoende herstel zullen deze fondsen eerder gedwongen zijn tot kortingen dan onder het nieuwe ftk. Uiterlijk eind 2017 zal dit leiden tot mogelijk forse kortingen. Immers, spreiding van kortingen is niet mogelijk. Fondsen zullen daar aan het begin van het herstelplan al over moeten communiceren. De onrust over de kortingen zal dan al in 2015 ontstaan. Eventuele verslechteringen tot 2017 zullen ook meteen in hogere kortingen vertaald moeten worden.

    Dagkoersen hebben weer invloed op de dekkingsgraad

    • Zonder het nieuwe ftk mag geen middeling van de dekkingsgraad worden toegepast, waardoor de sturing gevoelig blijft voor dagkoersen. Toevallige dagstanden kunnen hierdoor grote gevolgen hebben, ook voor de omvang van de kortingen. Dit is een reëel risico gezien de internationale geo-politieke onrust.

    Fondsen blijven gevangen in nominaal beleggingsbeleid

    • Fondsen in een tekortsituatie mogen niet hun risicoprofiel aanpassen. Als het nieuwe ftk er niet komt, kan het kabinet op dit onderdeel ook niet de wens van de Kamer uitvoeren.

    Minder flexibiliteit bij wijziging UFR

    • Uitstel of afstel van het nieuwe ftk heeft geen gevolgen voor de wijziging van de UFR. Hiertoe is eind 2013 reeds besloten, het is geen onderdeel van het wetsvoorstel. In lijn met de kabinetsvisie zoals verstuurd aan de Tweede Kamer zal DNB de nieuwe UFR vanaf januari toepassen.
    • Los daarvan zal het uitstellen of afstellen van het nieuwe ftk de soepelheid van DNB om te zijner tijd – in het kader van het aan de TK toegezegde onderzoek als EIOPA een UFR voor verzekeraars heeft vastgesteld – welwillend naar alternatieven voor de UFR te kijken en eventueel in te voeren niet bevorderen (DNB gaat formeel over de invoering en vormgeving van de UFR).

    3. Overig overwegingen

    • Maatschappelijk onbegrip: Er zal maatschappelijke onrust en onbegrip ontstaan voor opnieuw uitstel van aanpassing ftk. Niet in de laatste plaats omdat het kabinet en de toezichthouder wel de andere financiële instellingen de duimschroeven aandraaien (bij banken betreft dit de “leverage ratio” en bij verzekeraars komt Solvency II); dat de pensioenfondsen opnieuw uit de wind blijven zal niet goed vallen.
    • Onrust door openbreken arbeidsvoorwaardelijke afspraken en doorvoering Witteveen complexer: Met het oog op Witteveen en het nieuwe ftk hebben afgelopen periode arbeidsvoorwaardenonderhandelingen plaatsgevonden. Als het ftk niet wordt ingevoerd bestaat het risico dat het arbeidsvoorwaardenoverleg in veel gevallen wordt opengebroken. Dit wordt chaotisch en creëert veel onrust. Als regelingen daardoor niet tijdig worden aangepast, kan zelfs het risico ontstaan dat vele deelnemers te maken krijgen met fiscale bovenmatige pensioen opbouw en alsnog een rekening krijgen gepresenteerd van de fiscus.
    • Onnodige uitvoeringsproblemen: Fondsen hebben minimaal een half jaar nodig voor implementatie. Dit kan betekenen dat de premies die in 2015 worden vastgesteld voor 2016 worden gebaseerd op het huidige ftk met mogelijk opnieuw premie-effecten (tov premies obv het nieuwe ftk). Vrijwel alle pensioenfondsen zullen alsnog een continuïteitsanalyse moeten inleveren (hoefde niet in overgangsjaar met oog op ftk en “dubbel werk”). Dit leidt tot flinke administratieve lasten en mogelijk dubbel werk als ftk later alsnog wordt ingevoerd. In het laatste geval zullen fondsen namelijk mogelijk in 2015 ook nog een haalbaarheidstoets moeten uitvoeren.
    • Herhaling van zetten: Als het ftk niet snel wordt ingevoerd zal de hele discussie van de afgelopen jaren weer losbarsten. Er is geen overeenstemming over alternatieven. Het risico bestaat dat de pensioendiscussie dan langdurig “verlamd” raakt.
    • Vermenging ftk en toekomstdiscussie: bij uitstel van het nieuwe ftk zullen de ftk-discussie en de toekomstdiscussie door elkaar gaan lopen. De vraag is of een goede toekomstdiscussie mogelijk is als deze voortdurend wordt belast met zaken als de indexatie of kortingen in de komende jaren.
    • Gevolgen brief over cdc en pensioenknip: in het kader van het ftk is destijds een toezegging gedaan dat het kabinet de mogelijkheid gaat verkennen of er binnen het dc-kader de mogelijkheden voor collectieve risicodeling te vergroten. Politiek is die toezegging gedaan in het kader van de behandeling van het ftk. In deze brief wordt ook de oplossing geboden voor de pensioenknipproblematiek (n.a.v. Motie Lodders). Uitstel van het ftk zal gevolgen hebben voor de timing van dit traject en de uitwerking. Dat betekent dat enkele grote ondernemingen niet verder kunnen met de voorgenomen vernieuwing van hun pensioenregeling.

  4. Bert van Heeswijk schreef:

    Een goede analyse betreffende wat er gaande is mbt de pensioendiscussie.
    Het is toch schrijnend dat gepensioneerden en toekomstige pensionado’s, die samen met de werknemers trouw maandelijks hun geld hebben afgedragen, de dupe zijn of worden van dergelijke praktijken van de DNB en consorten. Schandalig dat er zo omgegaan wordt met geld dat niet van genoemde club is.
    De bezem er door heen want ik krijg hier een misselijk gevoel van. Hopelijk komt er voor eind december nog een hevig verzet tegen dit onrecht

  5. Peter Rotgans schreef:

    Een democratie kan niet functioneren zonder raadgevende experts, het wordt pas onoverzichtelijk als CPB, CBS en DNB duidelijk politiek gekleurde cijfers produceren.

  6. A. de Gruijter schreef:

    Spijker op de kop!!(alweer)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*