3 x Dezelfde krant

Het is in omroepjournalistieke kring daverend stil na de opmerkingen van Henk Hagoort over de kwaliteit van het journalistieke aanbod van de publieke omroep. De rubrieken lijken teveel op elkaar, zo signaleerde de Volkskrantnieuwe voorzitter van de Raad van Bestuur in zijn maideninterviews. En daarmee roept hij hardop, wat achter menig Hilversums bureel wordt gedacht, maar met voorzichtigheid wordt gedebiteerd, omdat journalistieke zielen niet alleen zeer gepassioneerd zijn, maar ook snel gekwetst. De windstilte, die volgde na de knuppel in het hoenderhok kan verschillende betekenissen hebben . De redacties van de actualiteitenrubrieken op radio- en televisie delen heimelijk het oordeel van Henk Hagoort en wachten op een initiatief van iemand anders (de wal en het schip). Het kan ook zijn, dat de redacties zich koesteren in de veiligheid van hun bestaan (alles ging de afgelopen jaren immers op de schop, maar het journalistieke deel van de publieke omroep werd steeds ontzien) en bij zichzelf denken: ook deze bui waait wel weer over.

Vernieuwing komt onvoldoende van de grond

Een enkeling waagt zich aan de discussie, maar komt niet verder dan de constatering dat het helemaal niet zo slecht gesteld is met het achtergrondnieuws van de publieke radio- en televisie. Netwerk, Een Vandaag en VolkskrantNova behandelen toch immers verschillende onderwerpen. Dat is ook zo, maar de cultuur van waaruit het nieuws wordt geanalyseerd is eenzijdig, eenvormig, wit, voorspelbaar, politiek correct, met een overwaardering voor het institutionele nieuws dat steeds uit Den Haag komt overwaaien . Wie wil weten wat er mankeert aan het informatieve aanbod van onze publieke journalisten moet eens een boekhandel binnenstappen. Daar zie je aan de veelheid van tijdschriftentitels met welke onderwerpen het Nederlandse publiek zich werkelijk bezighoudt. En wie in de hal van het fraaie gebouw van NPS, VARA en VPRO even op zijn beurt moet wachten, ziet in de displays van De Pers, De Dag, en Spits méér informatieve variatie dan op alle publieke zenders bij elkaar.

De journalistieke programma’s waarover Henk Hagoort het heeft zijn niet zozeer slecht. Integendeel: ze worden met groot vakmanschap, passie en deskundigheid gemaakt. Maar ze zijn al 20 jaar hetzelfde, terwijl de samenleving zo drastisch is veranderd en de behoefte aan variëteit, diversiteit en pluriformiteit navenant is toegenomen.. Natuurlijk is en blijft er plek voor programma’s als Nova, maar waar blijven (net als in de tijdschriften-industrie) de categorale actualiteitenprogramma’s, gericht op een specifiek publiek, met specifieke, meer diepgravende onderwerpen en een verrassende aanpak. Geheel in de traditie neemt het journalistenblad De Journalist niet het voortouw in de door Henk Hagoort gewenste discussie over journalistieke vernieuwing. Het vakblad schrijft in de editie van 22 juli, dat er geen reden is voor zorg.

Netwerk, Een Vandaag en Nova zijn voldoende pluriform, aldus het journalisten vakblad. De bewijsvoering is gebaseerd op cijfers van onderzoekgoeroe René van Dammen. Anders dan Frans Oremus in De Journalist constateert (“Drie keer de Volkskrant? Welnee!), bevestigen de cijfers naar mijn mening juist het gelijk van Henk Hagoort.Een flink deel van de bevolking kijkt slechts één keer per week naar een actualiteitenrubriek. Naar Een Vandaag kijken wekelijks 1 miljoen kijkers, naar Netwerk 750.000 en naar Nova 1 miljoen. Op een bevolking van 16 miljoen is dat niet veel. Los daarvan: liefst 70% van de kijkers is boven de 50. Radio 1 vertoont als nieuws- en actualiteitenzender hetzelfde beeld. De grafiek over het luistertijdaandeel toont al jaren een langzame, maar gestadige beweging naar beneden. Zendercoördinator Laurens Borst probeert de neergang te stuiten door wat aan de zender te sleutelen. Maar opnieuw zijn het vormaanpassingen en wordt er geen fundamenteel nieuwe visie op omroepjournalistiek neergezet. De daling zal zich dus doorzetten en over een jaar praten we opnieuw over cosmetische aanpassingen totdat de laatste luisteraar de knop zal omdraaien. Het Nederlandse publiek is langzaam afscheid aan het nemen van de informatieve programma’s-oude-stijl. En gezien de leeftijdsopbouw missen de rubrieken ook nog eens hun aansluiting met complete generaties. Als dat geen reden is om de stormbal te hijsen!

Wel verschil in vorm, te weinig verschil in standpunten

Er zijn wel degelijk verschillen tussen de actualiteitenrubrieken, aldus onderzoeker René van Dammen: Een VolkskrantVandaag is sterk in de beleving van “de gewone man/vrouw”, Netwerk is goed in onderzoeksjournalistiek en reportages en Nova is sterk in zijn politieke context. Dat zijn geen inhoudelijke verschillen, maar vormverschillen. Met pluriformiteit heeft dat weinig van doen. Het nieuws wordt steeds vanuit dezelfde route aangevlogen. Er is onvoldoende ruimte voor tegendraadse, onorthodoxe opvattingen, originele visies en het ontbreekt aan moed om af te rekenen met irrelevante hypes en gemakkelijke opvattingen. Zowel Nova als Een Vandaag en Netwerk drijven op de mainstream, dus inderdaad 3x dezelfde krant. “Ik laat het onderwerp niet los”, heeft Henk al aangekondigd.

 

Ton Verlind

Geef een reactie