Ook de gastenkeuze van Zomergasten is een probleem

Laat ik maar een duit in het zakje doen in de discussie rond Zomergasten. Er zijn verschillende mogelijkheden om televisieprogramma’s tot een succes te maken. Een niet heel opmerkelijke interviewer met fantastische gasten kan mooie televisie opleveren. Vlakke gasten waarin verbaal wordt doorgewroet door een topinterviewer kan eveneens ontroerende televisie opleveren. Maar gasten wier imago al zorgvuldig is gekneed en die dus iets te verdedigen c.q. te verliezen hebben en drie uur moeten uitzitten onder leiding van een enigszins flegmatieke presentatrice: dat is geen genoegen.

Fragmenten als reddingsboei

Ik vrees, dat dit het euvel is waaraan VPRO’s Zomergasten deze zomer mank gaat. Margriet van der Linden is een procesdenker,  een lijstjesmaker. Ze doorloopt keurig haar tevoren bedachte gesprek, vermijdt de improvisatie en het avontuur. Een goed gesprek ontstaat als je naar je gast luistert en werkelijk alles van hem wilt weten. Dat betekent doorvragen,   soms een terugtrekkende beweging maken om vervolgens door te grijpen. Niet met de bedoeling om ze onderuit te halen, maar de diepere lagen te bereiken. Een gast moet mooier uit een interview komen, dan hij erin stapte. Een diepte-interviewer helpt hem (of haar) te formuleren wat altijd al gezegd had moeten worden, maar waarvoor tot dan de goede woorden hebben ontbroken. Zó is Zomergasten toch eigenlijk bedoeld.

De condities ontbreken

Dat vraagt een beschermende, warme omgeving. Het vraagt ook om gasten met een doorleefde visie.  Al die condities ontbreken in deze serie Zomergasten. Het is een beetje uitzitten. Het is heel erg uitzitten. Tegen Margriet zou ik willen zeggen: gooi die tevoren bedachte lijstjes weg, vraag door, verlaat dat flegmatisme , haal je handen door dat geboetseerde kapsel, toon meer empathie, gooi er wat humor in, vlieg eens uit de bocht, vergeet die ingestudeerde poses, verras me, maak me kwaad, maak me blij, word mens! Margriet vult naar mijn gevoel de tijd.  De seconden tikken in dit programma traag weg. De fragmenten krijgen daardoor het karakter van reddingsboeien. Het programma voelt zo ongemakkelijk.

Schoonheid wint het van diepgang

Bij Zomergasten staat ook de eindredactie niet buiten kritiek. Met hoeveel aplomb werden deze gasten als de fine fleur van Nederland gepresenteerd. Het gesprek met Carice van Houten heb ik keurig uitgezeten. Maar vooral omdat ik mijn ogen niet kon afhouden van haar schoonheid. Viktor&Rolf doorstond ik met professionele verbazing, omdat deze gasten zich een imago hebben aangemeten en dat in Zomergasten 3 uur lang consequent hebben zitten volhouden. Alexander Pechtold is zo vaak op televisie, dat het medium voor hem geen geheimen meer kent. Ik kon in het pantser na afloop geen barstje ontdekken. ZIJ hadden de leiding en niet de interviewer.

Het echte Zomergasten speelt zich elders af

Intussen maakt Coen Verbraak voor de RVU een serie gesprekken met de gezichtsbepalende Nederlandse psychiaters onder de titel “Kijken in de Ziel”.  Gisteravond een boeiende uitzending over depressies, volksziekte nummer 2.  Hij doet dat in een bescheiden decor, zonder pretenties en verheven opvattingen over vormgeving en styling, maar met een inhoudelijke betekenis die Zomergasten van dit jaar in belang overtreft. De psychiaters van Coen Verbraak zijn de échte Zomergasten, helaas weggestopt op een aanmerkelijk minder attractief uitzendslot.

Ton Verlind