De leugen regeert niet meer

De Vara stopt met het mediaprogramma “De Leugen Regeert”, zo lees ik in de knipselkrant. Dat besluit kan ik goed billijken. “De Leugen” was al lange tijd ver over de houdbaarheidsdatum. Een bleek, voorspelbaar, weinig profilerend of opmerkelijk programma, waarin brave journalisten het gedrag van andere journalisten beoordeelden vanuit een ronkende “ons-kent-ons” cultuur.

Argumentatie Vara klopt niet

De keren dat ik keek gaf het programma op geen enkele vraag een bevredigend antwoord. Dat de stekker uit het programma gaat is dus te begrijpen. Dat geldt niet voor de argumentatie van de Vara. Volgens de omroep droogt de bron op waaruit het programma putte. En dat is een ongeloofwaardige reden. Er gaat geen journaaluitzending voorbij of ik blijf achter met onbeantwoorde vragen. Op zoek naar primeurs, in de strijd om het hoofd commercieel boven water te houden, in de jacht naar de gunst van het publiek wordt nieuws in toenemende mate geconstrueerd of voor zoete koek geslikt. Dagelijks worden nieuwe, gemakkelijke sjablonen geproduceerd.

Let op: hier wordt nieuws geconstrueerd

Als je in het vastgoed zit ben je een boef, als allochtoon kost je de samenleving veel geld,als virusdeskundige sta je buiten elke kritiek,  als manager ben je een graaier, als presentator bij de publieke omroep een profiteur, als bestuurder een nepotist, werk je bij een bank dan ben je verantwoordelijk voor het in elkaar storten van het egocentrische economische systeem, verdien je meer dan de Balkenende-norm dan ben je een egoïst, ongeacht je prestaties. Heb je geluk, dan val je in handen van “gewone” journalisten, die de feiten braaf melden zoals ze door voorlichters worden aangereikt. Heb je pech, dan wordt het vizier op je gericht vanuit de sector “onderzoeksjournalistiek”.

Dubbele moraal

Onderzoeksjournalisten worden betaald om wantoestanden naar boven te brengen. Als er onvoldoende slecht nieuws voorhanden is wordt het geconstrueerd en als  de melders van het slechte nieuws op onzorgvuldigheden worden betrapt moeten ze zich verantwoorden voor de Raad voor de Journalistiek, waarin andere (onderzoeks)journalisten  beoordelen of je wel of niet naar behoren hebt gefunctioneerd. Soms komen journalisten er niet mee weg en worden ze veroordeeld op het feit, dat ze de boude beweringen in hun publicaties niet met bewijzen hebben kunnen onderbouwen.  Dan moet je het dus wel bont hebben gemaakt.  Waar journalisten zouden bepleiten dat bijvoorbeeld veroordeelde medici uit hun vak verbannen moeten worden, functioneren journalisten dan rustig door.

Als mediaslachtoffer heb je een kleine kans

Net als de financiële wereld en de medische sector maken media dagelijks slachtoffers, die zich meestal schikken in hun rol, omdat het moed vereist om met de journalistiek in gevecht te gaan. Een journalist die eenmaal een standpunt heeft ingenomen, zal zich liever doodvechten dan zijn standpunt verlaten, ook al is het gebaseerd op twijfelachtige bewijsvoering. De kans dat je het als slachtoffer wint is niet groot, en het risico op reputatieschade immens. In dit klimaat tot de conclusie komen, dat de bron voor een kritisch mediaprogramma aan het opdrogen is, vereist dapperheid.

Ik hoop dat er een nieuw mediaprogramma komt

Wat ik hier schrijf geldt niet voor journalistieke collega’s die hun werk uitstekend doen. Juist die verdienen het, dat het zelfreinigende vermogen van de journalistiek wordt getild naar het niveau dat journalisten ook van andere sectoren eisen. Een scherp mediaprogramma, waarin anderen dan journalisten oordelen over de journalistieke mores kan daartoe bijdragen. Ik hoop dus dat er bij de publieke omroep heel snel een nieuw, maar scherp mediaprogramma komt.

Ton Verlind