Alles op één hoop is geen goed idee (2)

Beste Eric,

Pleiten voor het opheffen van individuele omroepen is een in de politiek bij sommigen met plezier aangehangen standpunt. Maar sociologische gezien is er geen reden om de deuren naar het verleden definitief te sluiten door de omroepen als achterhaalde  attributen op de vuilnisbelt te gooien. Als je goed kijkt zie je in de Nederlandse samenleving behoorlijk wat verwarring. We hebben met zoveel verve afstand gekomen van ons eigen culturele erfgoed, dat velen van ons niet meer weten wie ze precies zijn en welke gedragsregels er bij deze samenleving horen. PvdA-leider Bos pleit niet voor niets ter bestrijding van deze mentale devaluatie voor een milde vorm van (grotere) nationale trots.

We zijn niet het leukste volk van Europa

We zouden best wat meer kunnen staan voor wie we zijn, in plaats van onszelf voortdurend weg te relativeren. We ontwikkelen ons niet tot het aardigste volk van Europa. We zijn pragmatisch en opportunistisch, onverschillig en onaanraakbaar en voordat je het weet gaat dat over in lafheid. Dat is behoorlijk bedreigend in een samenleving, waarin andere cultuurgroepen oprukken omdat ze wat minder achteloos dan Nederlanders hun identiteit afwerpen. Het zou me niet verbazen als de onverschilligheid waarmee we met ons eigen verleden omgaan een deel van de verklaring  vormt voor de xenofobe tendensen in de Nederlandse samenleving. Als je zelf niet meer weet wie je bent dan moet je jezelf elke dag weer opnieuw uitvinden en ga je al gauw anderen met een sterkere persoonlijkheid vrezen.

Er is grote vraag naar idealen

Identiteit is dus bepaald geen verouderd begrip. Sterker: je ziet de vraag naar identiteit, o.a. mede gebaseerd op de katholieke cultuur juist toenemen. Bijvoorbeeld in delen van het onderwijs, maar ook in het zakenleven.  Scholieren vragen er om en hun ouders vragen er om, zo verzekeren veel leerkrachten mij. Ik kom uitvoerig met ze in aanraking omdat ik bezig ben met een film over de vraag hoe het katholieke onderwijs zich op moderne manier zou kunnen herprofileren. Let wel: ik heb het hier over de cultuuraspecten, niet zozeer de religieuze dimensie ervan. Of je wel of niet in God gelooft is een afweging die iedereen voor zich persoonlijk moet maken. Maar de cultuur die met bijvoorbeeld het katholieke gedachtegoed verbonden is (een visie op de samenleving, gedragsregels, rituelen, kunst, muziek, solidariteit, gemeenschapszin, hoop, zelfbewustzijn) heeft aan actualiteitswaarde niets verloren.  En laten we eerlijk zijn: met Obama is er toch net als 2000 jaar geleden een moderne Messias opgestaan, die hoop  en solidariteit predikt en op grond daarvan de stemmen van 90% van de Nederlanders zou krijgen, als we aan de Amerikaanse presidentsverkiezingen mee zouden kunnen doen. Er is behoefte aan sterke karakters, visie én inspiratie.

Geen identiteit, teken van armoede

Het cultuurgoed waarvoor een aantal omroepen staat is een kostbaar produkt en past in de trend naar minder economische dominantie en meer diepgang. Onder deze omstandigheden pleiten voor de opheffing van enkele van de weinige organisaties die nog de drager zijn van dat cultuurgoed ligt niet erg voor de hand en vormt een miskenning van de behoeften die in de gemeenschap zichtbaar zijn.  Ik zie ont-identisering dus niet als een verdienste, maar juist als een teken van geestelijke armoe en een bedreiging voor de media. Als er straks geen verschillen meer zijn, kunnen die op één hoop worden gegooid. Of ze met publiek of commercieel geld worden gefinancierd maakt mij als burger niet uit. Als een commercieel product door een efficiente organisatie goedkoper wordt, kan ik het geld dat overblijft immers aan andere ambities besteden. Ont-idealisering brengt overigens ook de media in een moeilijk parket. Ze verliezen razendsnel hun contact met het publiek. De vertrouwenscrisis tussen publiek en media is even groot als de vertrouwenscrisis die de media signaleren tussen publiek en politiek.

Het neemt niet weg dat er op het publieke bestel kritiek mogelijk is. Al zie ik een aantal omroepen als belangrijke cultuurdragers, het wil niet zeggen dat ze die taak goed vervullen.

Onder druk van buiten hebben teveel omroepen een beweging naar het midden gemaakt en ik zou ze dus adviseren beter na te denken over hun afkomst en te zoeken naar mogelijkheden voor een sterke herprofilering. Liever smoel, dan een groot marktaandeel, zal ik maar zeggen. Herprofilering uiteraard passend bij deze tijd en onafhankelijk van kerkelijke en politieke invloeden. Een fusie van A-omroepen zou daar dwars tegen in gaan.

Ik zie zelf ook wel dat de publieke omroep met 22 spelers aan de grenzen van zijn bestuurbaarheid komt. En daarom ben ik voor het toepassen van stringente regels, waardoor zwakke broeders afvallen en nieuwe sterke broeders kunnen toetreden. Maar ik zou niet per definitie de door jou genoemde omroepen als zwakke broeders willen definieren. Volgens mij vormen ze het fundament onder het huidige succes van de publieke omroepen en proberen ze ook nog iets van hun erfgoed in de programma’s te laten indalen.

Als ze dat met  meer overtuiging gaan doen, zul je zien dat dit bestel prima in de tijdgeest past

Ton Verlind