Klompenmodel winnaar van de kredietcrisis?

Ik heb op deze plek al vaker betoogd dat het geven van meer verantwoordelijkheid aan burgers een manier is om de desinteresse te bestrijden. Als alles voor je wordt bedacht en het hele leven wordt gevangen in gedetailleerde gebods- en verbodsbepalingen ga je uiteindelijk leven op de automatische piloot. Er zijn dan steeds meer regels nodig om gewenst gedrag af te dwingen. Een goed voorbeeld van eigen verantwoordelijkheid is het publieke omroepbestel. Daarom ben ik daar ook een voorstander van. Het is een geweldig cadeautje, dat je met publieke middelen radio, televisie, internet en print kunt maken als het je lukt om een bepaalde hoeveelheid mensen te verzamelen rond een omschreven ideaal. Want dat is in de kern de publieke omroep, zoals die in Nederland functioneert.

Nederlanders willen het graag zelf doen en kunnen dat ook

Dat systeem is goed, want het past bij de Nederlandse volksaard. Over de manier waarop het is ingevuld valt te twisten, want er is heel veel van het een en te weinig van het ander en het werkt alleen als de aangesloten organisaties bijdragen aan de diversiteit door zich écht te profileren. Colomnist Henk van Gelder noemde die druk om te profileren in zijn kolom in het blad Broadcast deze week een ouderwetse zucht naar verzuiling. Wie weet naast Van Gelder überhaupt nog wat verzuiling in traditionele zin is? En je moet toch een hele ontwikkeling hebben gemist als je niet ziet dat de Nederlandse samenleving meer dan ooit is verdeeld in verschillende cultuurgroepen met hun eigen opvattingen en levensstijl. Nederland is meer dan ooit gesegmenteerd, niet meer via de lijnen van denominatieve organisaties, maar van de publieksgroepen zoals ze o.a. door onderzoeksbureau Motivaction worden beschreven. Er is eerder een tekort aan opiniëring vanuit verschillende invalshoeken, dan een overschot, zoals Van Gelder lijkt te suggereren.  Het omroepsysteem deugt in de kern en past bij onze samenleving als Peijnenburg-peperkoek, maar de rol die individuele omroepen daarin innemen is veel te flets, te onuitgesproken en nieuwe denkrichtingen zijn onvoldoende vertegenwoordigd. Dat is geen reden om het systeem op te blazen, wel om de vulling ervan aan te passen aan de eisen van deze tijd. Het is in de eerste plaats een oproep aan de omroeporganisaties als opiniegemeenschappen om die rol béter te gaan vervullen dan ze nu doen. Met herzuiling heeft dat totaal niets te maken.

Rabobank lijkt winnaar van de kredietcrisis

Hoezeer wij Nederlanders een grote eigen verantwoordelijkheid waarderen blijkt uit het succes van de Rabobank. Dat is een coöperatieve bank, eigendom van de leden. De bank heeft géén aandeelhouders, is niet op de beurs genoteerd en heeft zich de afgelopen jaren volgens mijn waarneming ook niet als een cowboy op de kapitaalmarkt begeven. De Rabobank is een bank waarbij geld geen doel op zich is, maar een middel om doelen te realiseren, zoals samenlevingsopbouw. Daarin speelt de bank een actieve rol. Het is prettig te merken, dat deze bank van de maatschappelijke verantwoordelijkheid, in de kredietcrisis de dans redelijk lijkt te ontspringen. Het is natuurlijk riskant dat ik me op deze plek begeef in het epicentrum van de recessie door een uitspraak te doen over een bank, want heel veel van wat zich diep in de kapitalistische vulkanische krater afspeelt weten we op dit moment nog niet, dus elke mening kan morgen door de feiten zijn achterhaald. Maar voorlopig ziet het er naar uit, dat veel banken voor hun onmaatschappelijke gedrag worden gestraft en de Rabobank voor zijn maatschappelijke betrokkenheid wordt beloond. De Rabobank komt als winnaar uit de kredietcrisis, schrijft De Volkskrant dit weekend. De bank noteert een aanwas van duizenden nieuwe spaarders. De ledenvergaderingen (jawel, net als bij de omroep kun je rechtstreeks over het beleid meepraten) werden vóór de crisis bezocht door een handjevol mensen, en nu zitten de zalen vol. Er is een overeenkomst tussen het succes van de publieke omroep en de Rabobank. Beide zetten ze de burger centraal,  geven ze via leden medezeggenschap, zijn het typische producten van de Nederlandse volksaard:  het klompenmodel leeft en heeft dank zij de kredietcrisis aan exportwaarde gewonnen.

Ton Verlind