Geert had iedereen bij de neus

Als de verwachtingen zo hoog worden opgeklopt, kunnen de feitelijke resultaten alleen maar tegenvallen.  Ik had het met de onthullingen van Peter R. de Vries over Joran van der Sloot. Het leek heel wat, maar na een paar weken bleef er verdomd weinig van over. En ik had het met Fitna, de film van Geert Wilders, die wegens de immense belangstelling in Nederland via de computer slechts hortend en stotend tot me kwam, maar dat gaf wel mooi de gelegenheid om het getoonde op gepaste snelheid te verwerken.

Het gebeurt natuurlijk wél

Als begenadigd filmmaker zal Geert na de premiére van zijn Fitna niet de geschiedenis ingaan. Wel als een handig politiek pamflettist,  die alle clichés heeft weten beroeren die er maar te vinden zijn. Het is misschien wat gemakkelijk om het als demagogie af te doen, maar dat was het wel en tegelijk waren de getoonde beelden huiveringwekkend. Ze waren niet verzonnen, er zijn plekken op de wereld waar al deze verschrikkelijke uitspraken werkelijk worden gedaan.

Archieven geplunderd

De boodschap in Fitna was een simpele en voor iedereen door de herhaling goed te begrijpen. Wie zich niet bekeert tot de Islam verliest zijn hoofd, niet figuurlijk maar letterlijk.  Ik kan me eerlijk gezegd nog niet zo goed voorstellen hoe deze Wilders-film  bij moslimfundamentalisten tot grote staat van opwinding zou moeten leiden. Want Wilders heeft heel handig uit internationale nieuwsarchieven geput en zogezegd de bal het werk te laten doen, vrijwel uitsluitend door te citeren uit de Koran (“Zij die ongelovig zijn in onze tekenen, zullen wij in een vuur laten branden”) door moslimleiders zelf aan het woord te laten, waarvoor zo te zien uitvoerig het CNN-archief is geplunderd  (“Als iemand zich bekeert tot het Christendom, verdient hij de doodstraf”)  en héél handig van Geert Wilders heeft hij zich laten inspireren door koppen uit alle Nederlandse kranten, waarvan hij kan veronderstellen dat ze kritisch tegenover zijn creatieve product staan.

Oude truc

Fitna is gebaseerd op een oude truc, die in de visuele wereld werkt als op geen andere plek. Neem gekende feiten, zet die vanuit een sterke focus nog eens gecondenseerd bij elkaar en ziedaar, het is net alsof er een nieuwe werkelijkheid wordt gecreëerd. Eigenlijk was Fitna een aaneenschakeling van ouwe stuff en het moet gezegd worden: op deze manier ontrolt zich een bloedstollend beeld, dat me nog wel enige uren is bijgebleven. Ik vrees alleen, dat met deze methodiek Geert Wilders –als hij  dat gewild had- evenzeer aannemelijk had kunnen maken, dat de Verenige Staten een bloeddorstige natie zijn, grenzend aan een dictatuur, koningin Beatrix een kille, zakelijke ijzervreter en premier Balkenende in werkelijkheid Harry Potter. Politieke propaganda dus van de eerste orde, zoals die bedreven wordt door regiems, waartegen uitgerekend Geert zich met verve verzet.

Keurig binnen de wet

Ik zou niet kunnen bedenken (maar misschien heb ik het ernstig mis) hoe buitenlandse fundamentalisten aan dit werkstuk het argument zouden kunnen ontlenen om de Nederlandse vlag te verbranden (ze worden immers met hun eigen citaten om de oren geslagen) en  het valt evenmin goed te voorzien wat de Nederlandse rechter met dit Wilders-product aanmoet. Door zich zo uitvoerig te bedienen van het citaatrecht is Wilders zo op het eerste oog keurig binnen de kaders van de Nederlandse wet gebleven. Zijn er dan geen verliezers? Jawel:  Fitna draagt onmiskenbaar bij aan de negatieve beeldvorming van de moslims in Nederland. Ze zien zich zonder onderscheid afgeschilderd als bloeddorstige, barbaarse strevers naar wereldheerschappij, maar zo met overdrijving neergezet, dat het me als moslim moeite zou kosten om er boos over te worden.

Humor kan Geert niet ontzegd worden. Fitna eindigt met het shot van een pagina uit de Koran, terwijl het geluid is te horen van scheurend papier. Net als je denkt: dit brengt massa’s in Kabul op de been, verschijnt in beeld de tekst, dat we luisterden naar het geluid van een pagina die uit het telefoonboek wordt gescheurd.

Best bewaarde geheim

Als mediafanaat heb ik me de afgelopen weken afgevraagd welke productiemaatschappij zijn naam zou willen verbinden aan dit product en waarom het nooit lukt om bij miljoenenverslindende internationale tv-producties het geheim tot de bioscoop te bewaren. Rushes van films zijn vrijwel altijd meteen de downloaden op internet, maar Fitna  daarentegen is het best bewaarde geheim van de laatste tijd. De productiemaatschappij is “Scarlet Pimpernel”, zo las ik op de aftiteling.  Misschien bestaat dat bedrijf echt, maar ik ken het niet. Ik ken de Scarlet Pimpernel wel van de Engelse schrijfster Barones Orcxy. Het boek dateert uit 1905 en het gaat over een bende, die was opgericht om mogelijke executies in de Franse revolutie te voorkomen. Dus ik denk dat het zo zit: regie, eindredactie, script, ondertiteling, graphics, archief, marketing, kleurcorrectie, allemaal starring Geert Wilders, gewoon in elkaar geknutseld op een goed bewaakte Nederlandse zolderkamer.

*Deze column verscheen ook in  BN/De Stem

Ton Verlind